Theresienstadt

De van oorsprong Oostenrijkse vestingstad Theresienstadt ligt op 60 km ten noorden van de Tsjechische hoofdstad Praag.

In het begin van de deportaties werden de gevangenen gehuisvest in de militaire barakken. Na het gedwongen vertrek van de ongeveer 3000 Tsjechische bewoners van de stad, in juli 1942, werden in hun woningen ook gevangenen ondergebracht. Na een paar maanden verbleven in het getto Theresienstadt meer dan 50.000 joden, opeen gepakt, slecht gevoed en zonder behoorlijke sanitaire voorzieningen. Besmettelijke ziektes maakten vele slachtoffers. Meer dan 33.000 mensen stierven door honger en uitputting en aan tyfus en andere ziektes. Bijna 140.000 mannen, vrouwen en kinderen, onder meer uit het toenmalige Tsjecho-Slowakije, Duitsland, Oostenrijk, Hongarije, Nederland en Denemarken, werden naar Theresienstadt gedeporteerd.

Westerbork-Theresienstadt
Het eerste transport uit Nederland naar Theresienstadt, voornamelijk Duitse Joden, vertrok in april 1943 uit Amsterdam. Daarna zijn er nog zes transporten gevolgd, alle vanuit Westerbork. Een transport in september 1943 ging eerst naar Bergen-Belsen; van dat transport werden de meeste mensen in januari 1944 naar Theresienstadt overgebracht.

Barneveldgroep
Tot het transport van 4 september 1944 hoorde de zogenaamde Barneveldgroep. ‘Barnevelders’ waren vooraanstaande, bekende Joden die op voorspraak van secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken Frederiks op een beschermde lijst waren geplaatst. Eind 1942 werd besloten de mensen van de lijst-Frederiks naar Barneveld over te brengen en te huisvesten in kasteel De Schaffelaar en het voormalige werkverschaffingskamp De Biezen. De Duitse autoriteiten zijn echter nooit van plan geweest de Barnevelders helemaal met rust te laten, bescherming of geen bescherming. Eind september 1943 werd de Barneveldgroep naar Westerbork overgebracht en een jaar later naar Theresienstadt. Toch verkeerde de Barneveldgroep daar in een uitzonderingspositie. Eind september werd het grootste deel van de gevangenen in het getto naar Auschwitz gedeporteerd. 18.500 van de 29.000 gevangenen, onder hen ook vele Nederlanders. Slechts twee groepen van hen waren van deze transporten uitgezonderd: de protestantse Joden en de Barneveldgroep. Zij ontsnapten daardoor aan de gaskamers.

Onbekende kinderen
Uit kamp Westerbork vertrok op 13 september 1944 het allerlaatste transport, bestemming: Bergen Belsen. Onder hen bevonden zich 52 kinderen uit het kampweeshuis in de leeftijd van twee tot elf jaar, het zogenaamde ‘onbekende kinderen’-transport. In november werden de kinderen doorgestuurd naar Theresienstadt. Zij werden ondergebracht in een aparte villa, die als kinderhuis werd gebruikt. Zij bleven daar tot de bevrijding. Volwassenen namen een of twee kinderen onder hun hoede toen zij terugkeerden naar Nederland.

Van de bijna 5000 naar Theresienstadt gedeporteerde Joden uit Nederland stierven er meer dan 175 in het getto. Via Theresienstadt werden 3.000 Joden uit Nederland naar Auschwitz gedeporteerd. Zij zijn bijna alleen vermoord. 

De herinnering in Westerbork
Vanuit kamp Westerbork vertrokken 7 treinen naar Theresienstadt. Ter herinnering aan de deportatiebestemmingen vanuit kamp Westerbork zijn vlakbij de ingang van het voormalig kampterrein de Tekens in Westerbork geplaatst, een ontwerp van Victor Levie. Voor elke bestemming is een teken opgericht met daarop de aantallen gedeporteerden en slachtoffers.

 

  • European Heritage Label
  • Unesco

Bezoek Kamp Westerbork

Hoe bereik je Herinneringscentrum Kamp Westerbork? Klik hier voor meer informatie over vervoersmogelijkheden en de bereikbaarheid.

Logo van Herinneringscentrum Kamp Westerbork